İş bölümü nedir?

Bir üretim faaliyetinde veya hizmet biriminde yapılacak işin bölümlere ayrılarak, her bir parçasının bir işçinin sorumluluğuna verilmesi.

İş bölümü, yapılacak işin teknik özelliği ile sıkı sıkıya ilgilidir. Bir başka deyimle her işin bir bölünebilirlik sınırı bulunmaktadır. İş bölümü, belli işçilerin, belli iş türleri üzerinde uzmanlaşmasını sağlayarak ve işin yapılabilirlik süresini kısaltarak, işin verimlilik ve etkinliğini artırmaktadır. Ne var ki günümüz dünyasında olduğu gibi, bu konuda aşırılığa ve ifrata kaçılması, işçinin robotlaşmasına, işin monotonlaşmasına yol açmakta ve sonuçta, başlangıçta artan verimlilik ve etkinlik belli ölçüde azalmaktadır. Zira, küçük iş parçaları görme ve işin bütününü unutma insan yapısına ve zekasına aykırı bulunmaktadır.

Iş bölümü ne demek? (Ekonomi)

(Division of labor) Üretim süreci boyunca, her işçinin yapılan işin yalnızca bir bölümü üzerinde uzmanlaşmasına dayalı üretim yöntemi. Modern sanayi ekonomilerinin en önemli özelliğidir. Adam Smith’ten beri, verimliliği artırıcı bir faktör olarak kabul edilir. Ölçek ekonomilerine yol açmada ve değişim (mübadele) ekonomisinin gelişmesinde başlıca etkenlerden birisidir. Örneğin otomobil imalatında işçinin görevi, hareketli bir daire üzerindeki belirli parçaları takmaktan ibarettir. İş bölümü, doğurduğu uzmanlaşma sonucu beceri kazanma, bir işten diğerine geçişte vakit kaybını önleme, kişilerin en uygun işlere yerleştirilmelerini sağlama gibi avantajlar doğurur. modem toplumlarda fertler tüm ihtiyaçlarını bizzat kendileri karşılamak yerine, belirli işlerle uzmanlaşma yoluna giderler. Kimi terzi, kimi berber, kimi doktor, v.s. dir. Böylece ürettikleri mal ve hizmetleri birbirleriyle değiştirerek ihtiyaçlarını daha etkin ve ucuz biçimde karşılarlar. İşbölümü, uluslararası ticaret’in de temelini oluşturur. Bu görüş Karşılaştırmalı Üstünlük Teorisinde teorik olarak açıklanmıştır. Bir ülke hangi malları nisbeten ucuza üretiyorsa o malların üretiminde iş bölümüne gitmeli ve bunları ihraç ederek pahalıya ürettiklerini yurt dışından ithal etmelidir.

İş bölümü nedir? (Felsefe)

Toplumsal üretim ve yeniden üretim sürecinin çeşitli alanlarında ve kısmi süreçlerinde gerçekleşen ve tarih boyunca gelişen farklılaşma, kademelenme ve söz konusu alanlar, süreçler arasındaki bağlar. Ayrıca, toplumsal grupların, katmanların ve sınıfların var, oluşları ve faaliyetleri.

İşbölümü, üretim güçleri temeli üzerinde, bunların belirleyici etkisiyle gelişir doğanın toplum tarafından topluma mal edilmesi ve denetim altına alınması faaliyetinin ulaştığı düzeyin bir ifadesidir. İşbölümü, sosyoekonomik kuruluştaki üretim ilişkileri sisteminin önemli bir yanını oluşturur ve üretim ilişkilerimin bir ifadesi olarak, aynı zamanda üretim güçlerinin de bir gelişme biçimidir.

İşbölümü, daha, ilkel toplumlarda ortay açıkmış burada önce cinsler ve kuşaklar arasında doğal işbölümü biçiminde görülmüştür. Ancak, üretim güçlerinin ilkel toplumda geçirdiği uzun bir gelişmeden sonra, doğal işbölümü toplumsal işbölümüne dönüşebilmiştir bu dönüşümde, doğal işbölümü, toplumsal işbölümüne bağımlı bir uğrak olarak varlığını sürdürmüştür. Toplumsal işbölümünün gelişimi üç düzeyde gerçekleşmiştir:

1) Genel düzeyde, gerekli toplumsal çalışmanın, sanayi, inşaat, tarım, ticaret, ulaşım gibi, kamu ekonomisinin belirli dallarına bölünmesi

2) Özel düzeyde, madencilik, ağır sanayi, makina imalatı, elektro-teknik, alet-aygıt imalatı, tekstil sanayi, kamu hizmetleri vb. , kamu ekonomisinin daha alt düzeydeki dallarına ve kısımlarına bölünmesi

3) Bireysel düzeyde, bir işletmedeki çalışma süreçlerinin, -büyük ölçüde tekniğe bağlı bulunan- işgüçlerinin ihtisaslaşmış faaliyetlerine göre farklılaşması.

Üretim güçlerinin belirli bir andaki gelişim düzeyine dayanan toplumsal işbölümü, toplumun katmanlara ve sınıflara bölünmesine, toplumsal farklılaşmanın ortaya çıkmasına yol açan dolaysız bir neden olarak görülür. Sınıflı toplumların bütün tarihi boyunca işbölümü, bir yandan uzlaşmaz sınıf çelişkilerine, öte yandan da, bireyleri işbölümü sistemine köle eden o düzene bağlı olmuş, üreticileri tek yanlı geliştirilip nitelikçe kötürümleştirilmiştir. Bu olgu, özellikle, işçileri o tekdüze, ruhu körleştirici, seri imalat çalışmalarına mahkum ederek, onları makinaların birer parçası düzeyine indiren kapitalist üretim sürecindeki ileri işbölümü için geçerlidir.

Sınıflı topluma geçişle birlikte gerçekleşen üç büyük toplumsal işbölümü, günümüze kadar uzanan toplumsal gelişme yönünden belirleyici bir önem taşır: İlk işbölümü, tarım ile hayvancılık arasındaki işbölümüydü. Bu işbölümü, henüz sınıflara parçalanmamış ilkel toplumda, üretim güçlerinin gelişmesini hızlandırdı bu hızlı gelişme, üretim araçları üzerinde özel mülkiyetin doğmasına, toplumun sınıflara bölünmesine ve devletin ortaya çıkmasına yol açtı. İkinci işbölümü, el zanaatının tarımdan ayrılmasıydı. Bu ayrılık, kent’ i kırsal kesimden kopardı ve mübadele ilişkilerini ortaya çıkaran mal üretimini hazırladı bu da üçüncü işbölümünün, yani ticaretin doğmasına yol açtı. Bu işbölümleri ve toplumun sınıflara bölünmesi, bedensel çalışma ile zihinsel çalışmayı da birbirinden ayırdı bütün sınıflı toplumlar için belirgin olan uzlaşmaz çelişkilere yenilerini ekledi: Kent ile kırsal kesim arasındaki, bedensel çalışma ile zihinsel çalışma arasındaki uzlaşmaz çelişkiler doğdu bu çelişkiler ancak sosyalist toplumda uzlaşmaz karakterlerini yitirirler ve giderek komünist toplumda tamamen ortadan kalkarlar.

Komünist toplum düzeninin ilk basamağı olan sosyalist topluma geçişle birlikte, toplumsal işbölümü sisteminin geliştirilmesini ve işbölümüne bilime dayalı bir şekilde yön verilmesini sağlayan yeni koşullar doğar. İşbölümü, uzlaşmaz çelişkiler taşıyan sınıflı toplumların hepsinde, başıboş, denetlenemez bir süreç şeklinde gelişirken, sosyalist toplum bu süreci, toplumun her üç düzeyinde de (yani genel, özel ve bireysel düzeylerde) bilimsel ve planlı bir şekilde, nesnel yasalar doğrultusunda yöneltmeye ve düzenlemeye başlar bu gelişme, sosyalist devletler topluluğu çerçevesi içinde yoğunluğu ve önemi durmadan artan uluslararası işbölümüyle de yakından bağlantılıdır.

Hedef, çalışmanın üretkenliğinin ileri derecede geliştirilmesini ve emekçilerin gereksinimlerinin her bakımdan karşılanmasını olanaklı kılacak, kent ile kırsal kesim arasındaki, bedensel çalışma ile zihinsel çalışma arasındaki çelişkilerin gitgide aşılmasını sağlayacak koşulları hazırlayabilecek optimal bir işbölümü elde etmektir. Sosyalist toplum, uzlaşmaz çelişkiler barındıran tüm sınıflı toplumlarda egemen olan ve işbölümünü, uzlaşmaz sınıf çelişkileriyle, sömürü ilişkileriyle ve baskıyla birleştiren sisteme son verdiği gibi, bu sistemin kaçınılmaz sonucu olarak beliren, emekçi yeteneklerinin, yaratıcı güçlerinin ve özelliklerinin yozlaştırılmasını ve işlemez hale getirilmesini önler.

Sosyalist toplumda çalışmanın karakterinin değişmesi, bireyleri işbölümüne köle gibi bağlayan düzenin aşılmasına yol açar çünkü sosyalist çalışma olabildiğince evrensel boyutlarda yetiştirilen sosyalist bireylerde, çok yanlı zihinsel ve bedensel yetenekleri harekete geçirecek şekilde geliştirilir ve bu bireyler üretimin ve tüm toplumsal gelişmenin yönlendirilmesinde ve planlanmasında aktif rol oynayacak duruma getirilir. Bu süreç, ancak komünist düzenin ikinci basamağında tamamlanabilir çünkü bu süreç, çalışmanın üretkenliğinin önemli ölçüde yükselmesini gerektirir. Komünist toplumda, bütün sınıflı toplumlar için tipik olan işbölümü sistemi tamamen ortadan kalkacaktır. Bu aşamadaki üretimde, sanayi kesimi ile tarım kesimi, bedensel çalışma ile zihinsel çalışma arasında önemli ayırımlar kalmayacağı gibi, sınıf farkları da tamamen son bulacaktır.